O Sinti zorales ľikeren peskere tradiciji, hin barikane hoj hine o Roma the na ladžan pes vaš peskeri čhib. Jekhbareder barvaľipen hin vaš lenge fameľija. Avka sar ko Čhinde, the maškar o Čhinde pes paťal hoj fameľija avel le Devlestar the hin bachtale kana len šaj avel but čhavore. Romano dživipen the čhindengero dživipen gejľas čirleder buterval jekhe dromeha. O Roma kerenas buťi vaš o Čhinde the sas maškar lende baro phralipen. O gadže dikhenas pro Roma the pro Čhinde bange jakhenca the avka kola duj komuniti terďonas paš peste. O porrjamos – holokaustos romano-čhindengero phraľipen mek zoralarďa.
O Sinti čirla the adaďives but dikhen khatar savi fameľija ko hin. Dikhen the pr’oda ko kas iľa romňake the na domukhel, kaj barvalo čhavo andal lačhi fameľija te lel čora bižuža čha. Akana kamav te del duma pal miri bari fameľija,  pal lengri šukar the dukhaďi historija.
Miro papus o Jan Kraus uľila andro januaris 1913 andre Střítež paš o foros Jihlava. Leskro dad sas o Augustin Kraus the leskri daj sas e Františka Krausová, so pes sar biromeskeri bučholas Malíková. O Augustin sas baro lavutaris the e Františka sas khere the kerelas buťi pašal lengero kher. Čirleder oda sas čačes phares te ľikerel o kher, kampelas lake te džanel but tradiciji. Našťi tavelas bižuže chabena. O Sinti na chan vešeskre džvirina vaj graskro mas. Ajso mas hin bižužo the ko les chal hin tiž bižužo. Romňi mušinelas te tavel žuže jileha the kampelas lake te avel khosno pro šero, kaj andro chaben te na perel choča jekh bal. O chaben, andro savo pejľas bal ňiko na chal, bo ajso chaben hin bižužo. Avka oda sas maškar o Sinti the avka oda sas the andre miri fameľija. Sa o chaben, so e Romňi kerďa kampelas te chal pro ďives kana les e Romňi kerďa. Pre aver ďives imar esas ajso chaben bižužo. Amen aňi ajso chaben na ľikeras, kaj te k’amende na aven o „Mule“ – džene andal amari fameľija so imar mule.
Tradiciji o Sinti ľikerenas the kana e Romňi morelas gada. Muršikane the džuvľikane gada ňiko na morelas jekhetanes. The džuvľikane gada ňiko našťi dikhelas. Kana o murš dihľas džuvľikane gada, phendža: „Prasto“ avre lavenca: „Bižužo.“
O dad e daj bararenas savore čhavoren the mre papus le jileha. Sikhavenas len te bašavel pre lavuta. Vajkeci berš anglo mariben mro papus iľa romňa the leskri romňi lake diňa čhavoren. The mro papus bašavelas the avka rodelas love, esas baro lavutaris. Hin les peskeri banda the paľis mange vakerelas sar bašavelas the andro filmos. Na bašavelas ča romane giľa bašavelas the klasika, but leske pačisaľolas Vivaldi. No, te na avľahas o mariben, čačeste les avľahas l šukar dživipen.
Jevende andro beš 1942 avle vajkeci motori andre Střítež th’o Ňemci odoj chudle savore Romen. Ňiko oda na užarelas. Ile le phuren the le čhavoren. Sako chudľa andro vasta so šaj the imar savoren tradenas pre staňica andro foros Jihlava, kaj leske ňiko na diňa aňi te chal aňi te pijel. Čhavore rovenas lengere daja palal lende.
No, našťi vaš peskere čhavore kerenas ňič. Korkore na džanenas, kaj džaha, so pre lende užarel. Ňiko lendar na džanelas, hoj džana andro koncentrakos, koj but lendar merena andre dukh. Peršes len ligende andre Terezín, o Roma odoj na lenas, aľe miri fameľija odoj ile. Kerahas odoj buťi. Paľis andre Buchenwald, Ravensbrück, Mautthausen the pro agor Aušvica – Březinka.
Aušvicate sas but Roma. Odoj mula mre papuskeri romňi the leskere trin čhavore. Mule predal leskere jakha, predal paupskere jakha labarde leskra romňa the savore čhavoren. Sig pal oda, nacisti murdarde the leskre dades Augustin the leskra da Františka. Mro papus the leskere phrala pheňa kamenas te dživel. Kerenas so šaj, kaj te predživen. Kerenas buťi predal o Ňemci. Jekhe ďiveseste papus delas avre andrephandlenge maro. Jekh Rom, so merelas bokhatar, les mangelas, kaj leske mro papus te del buter maro. Sar oda dikhľas nacistas so odoje esas, takoj les mardžas, kaj olestar mro papus zasuťa. Uščila upre maškar o mule the te bi leske aver andrephandle odoj na arakhle, ačhiľas bi odoj the jov. Andre bokh, andre dukh, andre šil mro papus the leskere phrala pheňa pro agor predžiďile, the avle pale andro foros Libercis, kaj kamenas te chudel te dživel nevo feder the bachtaleder dživipen. Mro papus odoj arakhľa avra romňa, la Antonie. Maškar o berš 1950 – 1960 lenge uľila mri daj Věra the mri bibi e Eva. Mre papuskere phrales sas buter čhavore. Lakri Romňi, e Šťepanka, so pes sar biromeskri bučholas Danielova, leskre diňa efta čhavore. Savore bare lavutara. Sathanende, kaj o Krausovi bešenas, gadže len mangenas, kaj pro Karačoňa ke lende te aven te giľavel. Bi lengero bašaviben na sas čačikane Karačoňa. Čhavore bašavenas pro lavuti vaj harmoniki the čhaja giľavenas. No, mro papus Jan muľa tranda berš pale, pal o koncentrakos sas phares nasvalo. Aver džene gejle pal leste sigo the adaďives ňiko lendar imar na dživel. Hin amen ča lengere fotografiji save sikhaven, save bare the barikane manuša esas. Šoha pre lende na bisteras, hin andre amare jile the hin amen bachtale, hoj amen sam lengere čhavore. Sakovar, kana bešas jekhetane, leperas pre lende. Varekana amen asas, no varekana the rovas. Dikhas amen the le Čhindenca, hin amen but amala maškar lende. O Roma th’o Čhindi peske achaľon: Načirla pes ačhila, hoj bares paťivalo dochtoris Lowy andal o foros Liberec, ačhaďa mra biba Eva the phendža lake: „Džanen so, amen, o Čhindi, the tumen, o Roma, džas jekhe dromeha...“