Historija: O Roma andre Besarabija the pre Ukrajina
Andre angomisutno numeros šaj genďan pal o Roma, save dživen pre Ukrajina, jekhbuter pal oda, khatar u kana odoj avile. Čhindo sas the pal lengere naciji - Servi, Kirimitika Roma, Himpeni the pal o Roma, save dživenas andre Besarabija (adaďivesutňi republika Moldova). Kala Roma dživnas, džikim na avle o Rusi, andro rabišagos.
Lengere raja, o barvale gadže, len bikenavenas u cinavenas pro tarhi, sar te na ulehas manuša, bo vaš lenge sas ola Roma ča tuňi buťakeri zor. E Besarabija sas jekh purano phuvakero kotor, savo perelas andre Moldavijate dži andro berš 1812, kana les zaile o Rusi, bo khelde avri o mariben le Osmaňikone thagaripnaha. Andre Besarabija dživelas akor, andre jepašeste dešeňate šelberšeske vaj 19 ezera Roma. Oda has duj pandžtekotora (2/5) le Romendar, save dživnas andre calo rusiko imperijum.
Andre Besarabija, avka the sar andre Moldavija, dživenas o Roma pal o charťiko buťi, jekhbuter sas kovača, pro dujto than sas o lavutara, paľis o kotľara, save kerenas o kakava the o čare le charkumestar; the o šustri, save kerenas o pindraľa. Pojekh Roma kerenas buťi le gadženge pro maľi, pojekh džuvľija drabarenas (genenas palo vast) the hinke aver buťa. Le phirdutne Romenge pes dživlas lokeder, sar kolenge, so sas zabešte. Lengero kampľišagos sas ča jekhvar beršeste e daňa te poťinel, oda kerelas 3-5 rubli vaš sako dženo. Andro phirdutne Roma, save varekana phirenas le verdanenca u dži adaďives dživen andre Moldavija (Republika Moldova), peren: Ursara the lingurara. O bareder kotor le ursaricke Romendar dživel andre Rumuňija u varekana phiravkerenas le ričhen (medveďen), pašoda mek charťarenas u olestar dživnas. Lengeri čhib hin pašes la čhibake, savaha vakerenas o Kirimitika Roma. O Ursara dživen na ča andre Moldavija, aľe the pre taťi-serakeri Ukrajina. U ipen pre kale Romende talinďas o Puškin, kana sas andro prastapen pre rusiko taťi rig andre Besarabija. Odoj pes rakhľas le Ursarenca, so phiravkernas le ričhen (medveďen), u odoj leske avľas pre goďi, hoj čhinela e poema „Cigany“. Andro phirdutne Roma, save čirla phirenas pal e Besarabija le verdanenca, šaj ginas the le Linguraren. Kala Roma kerenas u varekhaj dži adaďives keren - balaňa, čare, roja u sa het, sa le kaštestar. O Lingurara dromarenas le bare verdanenca, so sas učharde le pochtanenca. Andre ola verdana hordinkerenas savoro, so lenge kampelas vaš lengeri buťi. Varekana čirla sas lengere papi pre papende o rabi, saven sas ajsi buťi, kaj rodenas andro leňora andro bareheďi o somnakaj vašo rumuňike kraľa. U akor andro rabišagos bisterde pengeri čhib. Adaďives vakeren rumuňikona dumaha u ginen, kaj koja duma hiňi lengeri. Sar esas o Roma le gadženge andre Besarabija pre chasna, oda sikhavel amenge jekh, majča duj šel berš purano, irišagos andalo archivos. Čhinel pes odoj: „O Moldavanos kampel le Romen, bi lengero na thovel jekh krokos. Kana kampel te prikerel o pluhos, e brana, te petalunel le gres, kana o gadžo kamel te mulatinel, te šunel phurikaňi balada – vaš kada savoro musaj te džal pal Romende, bo ča jon hine lavutara the giľavipnaskere andre Besarabija.“
Pre ukrajinakeri raťuňi sera, paše slovačiko hraňica, dživen o Roma save lačhes prindžaras, o rusňacka Roma. Jon dživenas amenca biš berš andre peršo republika, butedženen lendar hin fameľija pre Slovensko. Kala Roma bešen andro koloňiji palo gava abo andro fori Ungvároste (Užhorod) the Mukačevoste. Jon den duma ipen avka sar o Roma, so bešen pašale Homona vaj pašale Snina. Ungvaroste sas paš peršo republika, kana sas le prezidentoske o Masarykos, jekh bari lačhi škola, kaj phirenas romane čhave igen rado, bo andre trjeda pre fala figinenas o lavutici, sakone čhaves sas peskeri lavuta, u but pes bašavlas. Oda idejos esas perdal o Roma pre raťuňi ukrajinakeri sera bachtaleder sar adaďivesutno idejos, kana but-but Roma bokhaľon.
|
redakční systém Saluki
